നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സംസ്കാരത്തോടൊപ്പം ഇഴചേർന്നുനിൽക്കുകയും, പിൽക്കാലത്ത് ചരിത്രത്തിന്റെ വഴിമാറലുകളിൽ വിസ്മൃതിയിലാണ്ടുപോവുകയും ചെയ്ത ഒരു ജനതയുടെ കഥയാണ് ബാഗ്ദാദിൽ ഇപ്പോൾ പുതുചരിത്രമാകുന്നത്. മങ്ങിയ സ്കൂൾ സർട്ടിഫിക്കറ്റുകളും പഴയകാല കൈയെഴുത്ത് രേഖകളും കറുപ്പും വെളുപ്പും നിറത്തിലുള്ള കുടുംബ ചിത്രങ്ങളും കാണാനായി ദിവസേന ഡസൻ കണക്കിന് ഇറാഖി ജനങ്ങളാണ് ബാഗ്ദാദിലെ പുതിയ ജൂത മ്യൂസിയത്തിലേക്ക് എത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. ഒരു കാലത്ത് ഇറാഖി ജീവിതത്തിന്റെ സർവ്വമേഖലകളിലും നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന, എന്നാൽ പിന്നീട് പലായനങ്ങളിലൂടെ ചരിത്രത്തിന്റെ നിഴലിലേക്ക് ഒതുക്കപ്പെട്ട ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളാണ് ഈ മ്യൂസിയം സന്ദർശകർക്ക് മുന്നിൽ തുറന്നുകാട്ടുന്നത്. ബാഗ്ദാദിലെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ അൽ-റാഷിദ് തെരുവിൽ, 1928ൽ സ്ഥാപിതമായ പഴയ ഷമാഷ് ജൂത സ്കൂൾ കെട്ടിടത്തിലാണ് ഇറാഖിന്റെ ജൂത പൈതൃകം വിളിച്ചോതുന്ന ഈ അപൂർവ്വ സംരംഭം യാഥാർത്ഥ്യമായിരിക്കുന്നത്.

 

വളരെ മനോഹരമായി പുനഃസ്ഥാപിച്ച ഈ പഴയ കെട്ടിടത്തിനുള്ളിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ, സന്ദർശകരെ വരവേൽക്കുന്നത് ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ ജീവിക്കുന്ന രേഖകളാണ്. ജൂത മനുഷ്യസ്‌നേഹിയായ യാക്കൂബ് ഷ്ലോമോ ഷമാഷ് സ്ഥാപിച്ച ഈ സ്കൂളിൽ പണ്ട് പഠിച്ചിരുന്ന ജൂത വിദ്യാർത്ഥികളുടെ വ്യക്തിഗത ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾ, പഴയ തിരിച്ചറിയൽ കാർഡുകൾ, ബിരുദ സർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ, മറ്റ് ചരിത്ര രേഖകൾ എന്നിവ ചില്ലുകൂടുകളിൽ ഭദ്രമായി സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ പുരാതന രേഖകൾക്ക് മുകളിലായി ജൂത മതവിശ്വാസത്തിന്റെ പ്രതീകമായ പിച്ചളയിൽ തീർത്ത മെനോറയും, മിനുക്കിയ മരപ്പലകകളിൽ ഏഴ് ശാഖകളുള്ള മറ്റൊരു മെഴുകുതിരി വിളക്കും പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആയിരത്തി തൊള്ളായിരത്തി ഇരുപതിൽ ആധുനിക ഇറാഖ് രാഷ്ട്രം സ്ഥാപിതമായതിനുശേഷം രാജ്യത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ധനമന്ത്രിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച, ബാഗ്ദാദിൽ ജനിച്ച ജൂത വംശജനായ സസൂൺ ഹെസ്കലിന്റെ ചിത്രവും മ്യൂസിയത്തിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നാണ്. കറുപ്പും വെളുപ്പും നിറത്തിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഛായാചിത്രങ്ങൾ ചുവരുകളിൽ നിരന്നിരിക്കുന്നത് കാണുമ്പോൾ, രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണനിർമ്മാണത്തിൽ ഈ സമൂഹം വഹിച്ച നിർണ്ണായക പങ്ക് സന്ദർശകർക്ക് ബോധ്യപ്പെടും.

 

രാഷ്ട്രീയ രംഗത്ത് മാത്രമല്ല, ഇറാഖിന്റെ കലാ-സാംസ്കാരിക മേഖലകളിലും ജൂത സമൂഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് ഈ മ്യൂസിയം വലിയ ആദരവാണ് അർപ്പിക്കുന്നത്. അതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് പ്രശസ്ത ഗായിക സലീമ മുറാദിനുള്ള ആദരാഞ്ജലികളാണ്. ബാഗ്ദാദിലെ ഒരു ജൂത കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച സലീമ മുറാദ്, 1920-1930 കാലഘട്ടത്തിൽ ഇറാഖിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തയായ ഗായികയായി ഉയർന്നുവന്ന വ്യക്തിയാണ്. പരമ്പരാഗത ഇറാഖി ശാസ്ത്രീയ സംഗീത രൂപങ്ങളും ലളിതമായ ജനപ്രിയ ഗാനങ്ങളും ഒരുപോലെ ആലപിച്ചിരുന്ന അവരുടെ സംഗീത ജീവിതം, അക്കാലത്തെ ഇറാഖി സാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിൽ ജൂതന്മാർ വഹിച്ചിരുന്ന അനിഷേധ്യമായ സ്ഥാനത്തെയാണ് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്. സന്ദർശകരുടെ തലയ്ക്ക് മുകളിലായി തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന സലീമ മുറാദിന്റെ വലിയ ചിത്രം, പഴയ ബാഗ്ദാദിന്റെ സംഗീതസാന്ദ്രമായ സായാഹ്നങ്ങളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

 

മ്യൂസിയം തുറന്നതിനുശേഷം ഇതുവരെ ജൂത സന്ദർശകരാരും ഇവിടേക്ക് വന്നിട്ടില്ലെങ്കിലും, സാധാരണക്കാരായ ഇറാഖികൾ വലിയ തോതിൽ മ്യൂസിയം കാണാനെത്തുന്നുണ്ടെന്ന് ഇറാഖിലെ ജൂത സമൂഹത്തിന്റെ നിയമ പ്രതിനിധി അമ്മാർ അൽ-തമീമി വ്യക്തമാക്കുന്നു. മ്യൂസിയം രണ്ട് തവണ സന്ദർശിച്ച ബാഗ്ദാദ് നിവാസിയായ എഴുപത്തിയൊന്ന് വയസ്സുകാരൻ നബീൽ അബ്ദുൾ ഹമീദിന്റെ വാക്കുകൾ ഇറാഖി ജനതയുടെ വികാരത്തെയാണ് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്. താൻ നേരിട്ട് വന്നു കാണുന്നതുവരെ ഇത്തരമൊരു മ്യൂസിയം ബാഗ്ദാദിൽ നിലവിലുണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കാൻ പോലും കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു. ആദ്യം ഒറ്റയ്ക്ക് വന്നു കണ്ട അദ്ദേഹം, പിന്നീട് ഡോക്ടറായ തന്റെ മകളെയും കൊച്ചുമക്കളെയും കൂട്ടിയാണ് വീണ്ടും എത്തിയത്. ഈ വിഷയത്തിൽ ആളുകൾ കാണിക്കുന്ന വലിയ താല്പര്യം കാണുമ്പോൾ ഭാവിയിൽ ഇത് നന്മയുടെ ഒരു വിത്തായി വളരുമെന്ന് താൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു. ഈ രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപകരിൽ ജൂതന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും, അവർക്ക് ഇവിടെ സ്വത്തും ചരിത്രവും പൈതൃകവുമുണ്ടെന്നും ഓർമ്മിപ്പിച്ച അദ്ദേഹം, അവരെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാനും രാജ്യത്തിന്റെ പുനരുജ്ജീവനത്തിൽ പങ്കാളികളാക്കാനും അധികാരികൾ ചിന്തിക്കണമെന്നും ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു.

 

കാലക്രമേണ ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശത്തുണ്ടായ ജനസംഖ്യാപരവും സാമ്പത്തികവുമായ മാറ്റങ്ങൾ കാരണം ഈ പഴയ സ്കൂളിന്റെ ഓർമ്മകൾ നിലനിർത്തുന്നതിനായാണ് മ്യൂസിയം സൃഷ്ടിച്ചതെന്നാണ് അധികൃതർ പറയുന്നത്. സ്കൂൾ കെട്ടിടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രദേശം ഇന്ന് വലിയ സംഭരണശാലകളുള്ള ഒരു തിരക്കേറിയ വാണിജ്യ മേഖലയായി മാറിക്കഴിഞ്ഞു, അതിനാൽ ഇനിയൊരിക്കലും അവിടെ ഒരു സ്കൂൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ സാധിക്കില്ല. ഇറാഖിൽ അവശേഷിക്കുന്ന ചെറിയ ജൂത സമൂഹത്തെ നയിക്കുന്ന, ബാഗ്ദാദിലെ ജൂത കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച അറുപത്തിനാല് വയസ്സുകാരിയും ദന്തഡോക്ടറുമായ ഖാലിദ ഫൗദ് എലിയാഹുവാണ് ഈ മ്യൂസിയം പദ്ധതിക്ക് നേതൃത്വം നൽകിയത്. നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള രാജ്യത്തെ ജൂത സാന്നിധ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റ് ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളും ഇതുപോലെ പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ഇവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ട്. മ്യൂസിയം നിർമ്മാണത്തിനുള്ള മുഴുവൻ സാമ്പത്തിക ചെലവുകളും ജൂത സമൂഹത്തിന്റെ സ്വന്തം വിഭവങ്ങളിൽ നിന്നാണ് കണ്ടെത്തിയത് എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്. മ്യൂസിയത്തിന്റെ ഉദ്ഘാടനത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്ത ചരിത്രകാരൻ സാദി അൽ-ഇറാഖി, ഇറാഖിന്റെ ജൂത പൈതൃകം കൂടുതൽ വ്യാപകമായി സംരക്ഷിക്കപ്പെടണമെന്നും, അവരുടെ അടഞ്ഞുകിടക്കുന്ന ആരാധനാലയങ്ങളും സിനഗോഗുകളും വീണ്ടും തുറക്കണമെന്നും ആഹ്വാനം ചെയ്തു.

 

ഒരു കാലത്ത് ബാഗ്ദാദിന്റെ സ്പന്ദനമായിരുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ തകർച്ചയുടെയും പലായനത്തിന്റെയും വേദനിപ്പിക്കുന്ന ചരിത്രം കൂടി ഈ മ്യൂസിയം നമ്മോട് പറയുന്നുണ്ട്. ഓട്ടോമൻ ഭരണത്തിന് കീഴിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ പകുതിയിലും ബാഗ്ദാദിലെ ആകെ ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം അഞ്ചിലൊന്ന് ഭാഗവും ജൂതന്മാരായിരുന്നു. മധ്യപൂർവ്വദേശത്തെ ജൂത സമൂഹങ്ങൾക്ക് രണ്ടായിരത്തി അഞ്ഞൂറ് വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുള്ള ചരിത്രമാണുള്ളത്. എന്നാൽ 1940ത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ അറബ് ദേശീയതയുടെ പേരിലുണ്ടായ ജൂത വിരുദ്ധ അക്രമങ്ങൾ ഈ മേഖലയിലാകെ പടരാൻ തുടങ്ങിയതോടെ, നൂറ്റാണ്ടുകളായി അവിടെ ജീവിച്ചിരുന്ന ജൂതന്മാർക്ക് സ്വന്തം മണ്ണ് ഉപേക്ഷിച്ച് പലായനം ചെയ്യേണ്ടി വന്നു. 1947ൽ ഇറാഖിൽ ഏകദേശം ഒന്നര ലക്ഷത്തോളം ജൂതന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ 1950-52 വർഷത്തിന്റെ ഇടയിൽ ഏകദേശം ഒന്നേകാൽ ലക്ഷം ഇറാഖി ജൂതന്മാരെ ഇസ്രയേലിലേക്ക് വിമാനമാർഗ്ഗം കൊണ്ടുപോയി. ഇന്ന് ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ പ്രകാരം ബാഗ്ദാദിൽ വിരലിലെണ്ണാവുന്ന ജൂതന്മാർ മാത്രമാണ് അവശേഷിക്കുന്നത്. സുരക്ഷാ കാരണങ്ങളാൽ പുറംലോകവുമായി അധികം ഇടപഴകാതെ സ്വസ്ഥമായി താമസിക്കുന്ന ഇവർക്ക് പുറമെ, കുർദിസ്ഥാൻ മേഖലയിൽ കുർദിഷ് വംശജരായ ഏകദേശം തൊണ്ണൂറോളം ജൂതന്മാർ ഇപ്പോഴും ജീവിക്കുന്നുണ്ട്. തലസ്ഥാന നഗരത്തിലെ പഴയ വാണിജ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ മുതൽ നദീതീരത്തെ പഴയ ബംഗ്ലാവുകളുടെ ചുവരുകളിൽ കൊത്തിവെച്ചിട്ടുള്ള ആറ് കോണുകളുള്ള നക്ഷത്ര ചിഹ്നങ്ങൾ വരെ, ബാഗ്ദാദിന്റെ മണ്ണിൽ ആഴത്തിൽ വേരുകളുണ്ടായിരുന്ന ആ ജനതയുടെ മായാത്ത മുദ്രകളായി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.